Sen neydin?
Bu zaman makinesi, bugünden geriye doğru senin soyunun ve atomlarının 19 durağını gösterir: ilk insanlar, dinozorların çağdaşı küçük memeliler, karaya çıkan balık, ilk hücre, yıldızlar ve Büyük Patlama.
Son güncelleme:
Bugün
Sen
Yaklaşık 30 trilyon hücre, 7 × 10²⁷ atom. Ve aşağıdaki her durak, kesintisiz bir zincirle sana bağlı: bu zincirin hiçbir halkası kopmadı.
Durak 1 / 19
Kaydırıcıyı sola çek: zamanda geri gidersin.
Bütün duraklar
Bugün
Sen
Yaklaşık 30 trilyon hücre, 7 × 10²⁷ atom. Ve aşağıdaki her durak, kesintisiz bir zincirle sana bağlı: bu zincirin hiçbir halkası kopmadı.
300 bin yıl önce
İlk Homo sapiens
Afrika'da yaşayan, yüzü bugünkü insanlara çok benzeyen atalarımız. Arada yaklaşık 12.000 kuşak var.
1,9 milyon yıl önce
Homo erectus
Uzun bacaklı, iyi yürüyen, taş alet yapan ve zamanla ateşi kullanmayı öğrenen bir insan türü. Doğrudan atamız olabilir ya da atamızın çok yakın akrabası.
3,2 milyon yıl önce
Australopithecus (Lucy)
İki ayağı üstünde yürüyen ama beyni şempanze beyni büyüklüğünde olan bir akrabamız. Boyu yaklaşık 1,1 metreydi.
6–7 milyon yıl önce
İnsan ile şempanzenin ortak atası
Ne insan ne şempanze; ikisinin de büyük büyükannesi. Şempanzeler atamız değil, kuzenimizdir.
Yaklaşık 30 milyon yıl önce
Maymunlarla ortak atamız
İnsansı maymunlar (sen, şempanze, goril, orangutan) ile Eski Dünya maymunlarının ortak atası. Ağaçlarda yaşayan, meyve yiyen bir primat.
55 milyon yıl önce
İlk primatlar
Küçük, ağaçlarda yaşayan, tutunan elleri ve öne bakan gözleri olan canlılar. Başparmağın onlardan miras.
66 milyon yıl önce
Asteroidi atlatan küçük memeli
Dinozorları yok eden asteroit düştüğünde atan, fare büyüklüğünde bir memeliydi. Küçük olmak, az yemek ve saklanabilmek hayatta kalmasını sağladı.
200 milyon yıl önce
İlk memeliler
Dinozorların ayakları dibinde yaşayan, kıllı, büyük olasılıkla geceleri etkin küçük canlılar. Yavrularını sütle beslemenin kökü burada.
310 milyon yıl önce
Dinozorlarla ortak atamız
Kertenkeleye benzeyen, yumurtasını karada bırakabilen ilk hayvanlar (amniyotlar). Soyları ikiye ayrıldı: bir kol memelilere ve sana, öbür kol sürüngenlere, dinozorlara ve kuşlara gitti. Dinozorlar nereden geldi sorusunun cevabı da burada: senin ile aynı yerden.
375 milyon yıl önce
Karaya çıkan balık
Tiktaalik benzeri, etli yüzgeçleri olan, sığ sularda kendini kaldırabilen bir balık. Kolundaki kemiklerin planı bu yüzgeçlerde başladı.
520 milyon yıl önce
İlk omurgalılar
Birkaç santimetrelik, çenesiz, balığa benzeyen canlılar. Omurgan ve kafatasın bu atalardan geliyor.
555 milyon yıl önce
Kurt benzeri ilk hayvanlar
Önü, arkası, sağı ve solu olan ilk hayvanlardan; bir pirinç tanesi büyüklüğünde. Senin sağın ve solun birbirinin aynası, çünkü onların soyundansın.
Yaklaşık 2–1,6 milyar yıl önce
İlk karmaşık hücre
İçinde bir bakteriyi (bugünkü mitokondriyi) barındıran tek bir hücre. Bedenindeki her hücrede onun torunları olan mitokondriler hâlâ çalışıyor.
En az 3,5 milyar yıl önce
İlk hücreler
Bütün canlıların ortak atası: zarla çevrili, kendini kopyalayan basit bir hücre. Sen, bir meşe ağacı ve bir bakteri, hepiniz onun soyundansınız.
4,54 milyar yıl önce
Kaya, su ve gaz
Henüz canlı değildin. Atomların genç Dünya'nın lavlarında, ilk okyanuslarında ve havasında dağınık hâldeydi.
4,6 milyar yıl önce
Güneş'i doğuran bulut
Atomların, çökmekte olan dev bir gaz ve toz bulutunun içinde, Güneş'in ve gezegenlerin hammaddesi olarak süzülüyordu.
Güneş'ten önce
Ölen yıldızların içinde
Karbonun, oksijenin, kalsiyumun ve demirin, Güneş'ten önce yaşayıp patlayan yıldızların içinde yapıldı ve uzaya saçıldı.
13,8 milyar yıl önce
Büyük Patlama
Hidrojeninin çekirdekleri, yani protonlar, evrenin ilk saniyesinde oluştu. Bedenindeki atomların yaklaşık %60'ı hidrojen: atomlarının çoğu evrenle yaşıt.
Sık sorulan sorular
İnsan maymundan mı geldi?
Bugünkü maymunlardan gelmedik; onlarla ortak atalarımız var. İnsan ve şempanze soyları yaklaşık 6–7 milyon yıl önce ortak bir atadan ayrıldı. Şempanze atamız değil, kuzenimizdir.
Dinozorlar nereden geldi?
Dinozorlar yaklaşık 230 milyon yıl önce, arkozor denen sürüngen grubundan, iki ayağı üstünde koşan küçük atalardan evrildi. Yaklaşık 252 milyon yıl önceki Büyük Yok Oluş birçok canlı grubunu silmiş, boşalan dünyada arkozorlar yayılmıştı. Daha geriye gidersek, dinozorların ve senin ataların yaklaşık 310 milyon yıl önce aynı hayvandı. Dinozorların bugün yaşayan en yakın akrabaları timsahlar, yaşayan torunları ise kuşlardır.
İnsanlar dinozorlarla aynı dönemde yaşadı mı?
Hayır. Kuş olmayan dinozorlar 66 milyon yıl önce yok oldu; Homo sapiens ise yaklaşık 300 bin yıl önce ortaya çıktı. Arada 65 milyon yıldan fazla zaman var. Ama atalarımız olan küçük memeliler dinozorlarla aynı dönemde yaşadı.
Bedenimizdeki atomlar nereden geldi?
Hidrojen Büyük Patlama'dan; karbon, azot, oksijen, kalsiyum ve demir gibi elementler yıldızların içinden ve patlamalarından geliyor. Bu yüzden “yıldız tozuyuz” sözü mecaz değil, kelimesi kelimesine doğru.