Cansızların hikâyesi
Sadece canlıların değil, cansızların da bir hikâyesi var. Bu bölüm 11 maddenin yolculuğunu üç durakta anlatır: atomları hangi yıldızda doğdu, Dünya'da nasıl oluştu, insan onu nasıl kullandı.
Son güncelleme:
Benzin nereye gitti?
Arabada yanan benzin buhar mı oldu? Atomlarının denizden egzoza, egzozdan ağaca yolculuğu.
Metal mi, ametal mi? Elementlerin dört ailesi
Bir elementin hangi aileye girdiğini en dıştaki elektronlarının nasıl davrandığı belirler: kolayca veren mi, alan mı, paylaşan mı, hiç ilgilenmeyen mi?
- Fe
Demir
Demir nereden geldi?
- Fe + C
Çelik
Çelik nasıl oldu?
- Au
Altın
Altın nereden geldi?
- C
Elmas ve grafit
Elmas ile kurşun kalem ucu neden farklı?
- H₂O
Su
Su nereden geldi?
- NaCl
Tuz
Tuz nasıl oluştu?
- SiO₂
Kum ve cam
Kumdan cam nasıl olur?
- C
Kömür
Kömür nasıl oluştu?
- CₙHₘ
Petrol
Petrol dinozorlardan mı oluştu?
- Cu
Bakır
İnsanın ilk metali bakır nasıl bulundu?
- Ca
Kalsiyum: kemik ve mermer
Kemiklerin ve mermerin ortak noktası ne?
Sık sorulan sorular
Çelik ile demir arasındaki fark ne?
Çelik, içine yüzde 2'den az karbon katılmış demirdir. Karbon atomları demir atomlarının katmanlar hâlinde kaymasını zorlaştırır; bu yüzden çelik saf demirden çok daha sert ve dayanıklıdır.
Altın neden bu kadar nadir?
Altın sıradan yıldız ateşinde oluşmaz; büyük olasılıkla çoğu nötron yıldızlarının çarpışması gibi nadir ve şiddetli olaylarda oluştu. Üstelik Dünya oluşurken altının çoğu demirle birlikte çekirdeğe çöktü.
Petrol dinozorlardan mı oluştu?
Hayır. Petrol büyük ölçüde denizlerdeki mikroskobik canlıların (plankton ve alglerin) deniz dibine gömülüp milyonlarca yıl boyunca ısınmasıyla oluştu.
Her şey atomdan yapılmışsa insanı demir madeninden ayıran ne?
Atomların türünden çok düzeni. Demir cevheri aynı küçük deseni tekrarlayan bir kristaldir ve kendi hâline bırakılsa da öyle kalır. İnsan ise DNA'daki bilgiyle kurulan, sürekli enerji harcayarak ayakta duran, atomları durmadan yenilenen ve kendini kopyalayabilen bir düzendir. Elmas ile grafit gibi: aynı atom, farklı düzen, bambaşka bir şey.