Demir
Demir nereden geldi?
Demir atomları ölen yıldızlarda doğdu; yeryüzündeki demir madenlerinin çoğu ise canlıların ürettiği oksijenin denizdeki demiri paslandırmasıyla oluştu.
Son güncelleme:
Üç durakta
Atomları nerede doğdu?
Demir, büyük yıldızların çekirdeğinde ve beyaz cüce denen yıldız artıklarının patlamasında oluşur. Yıldızın kaynaşmayla enerji üretebildiği son duraktır: demirden daha ağır element yapmak enerji kazandırmaz, harcatır. Çekirdeği demirle dolan büyük yıldız çöker ve süpernova olarak patlayıp demiri uzaya saçar.
Dünya'da nasıl oluştu?
Dünya'nın kütlesinin yaklaşık üçte biri demirdir ve çoğu çekirdektedir. Yüzeydeki zengin demir yatakları ise çoğunlukla 2,5–1,8 milyar yıl önce oluştu: canlıların ürettiği oksijen denizde çözünmüş demiri paslandırıp dibe çöktürdü. Bu kat kat “bantlı demir formasyonları”, bugünkü demir madenlerinin ana kaynağı.
İnsan onu ne yaptı?
İnsanın ilk kullandığı demir gökten düştü: Mısır'da bulunan yaklaşık 5.000 yıllık boncuklar göktaşı demirinden yapılmış. Demiri cevherinden ergitmek daha sonra başladı ve Anadolu bu işin bilinen en eski merkezlerinden biri. Bugün demir cevheri yüksek fırınlarda kok kömürüyle ısıtılır, oksijeni ayrılır ve geriye demir kalır.
Biliyor muydun?
Senin kanında da yaklaşık 3–4 gram demir var: küçük bir çivi yapmaya yetecek kadar. Kanı kırmızı yapan ve oksijeni taşıyan hemoglobinin merkezinde bu demir durur.
Ağaç →Yolculukta gör: Yıldızlar ölüyor, elementler saçılıyor (Milyarlarca yıl boyunca, tekrar tekrar) →Yolculukta gör: Dünya oluşuyor (4,54 milyar yıl önce) →Yolculukta gör: Demir Çağı (MÖ 1200 civarı) →