Ekmek nereden gelir, yediğimiz ekmek nereye gider?

Sayılarla

• ≈ 14.400 yılbilinen en eski ekmeğin yaşı
• ≈ 10.000 yılsiyez buğdayının evcilleşmesinden bu yana

Beş durakta

1. 1

   Atomları nerede doğdu?

   Ekmek çoğunlukla nişastadır: karbon, hidrojen ve oksijen. Hidrojen atomları Büyük Patlama'dan kalma; karbon ve oksijen yıldızların içinde oluştu. Proteinlerindeki azot da yıldızlarda doğdu. Bu atomlar Dünya kurulurken gezegenimize katıldı ve o günden beri havada, suda ve toprakta dolaşıyor.

2. 2

   Doğa onu nasıl hazırladı?

   Buğday yapraklarıyla havadan karbondioksit, kökleriyle topraktan su alır. Fotosentezde Güneş'in enerjisiyle bunları şekere, sonra da tanede depolanan nişastaya çevirir. Proteinlerinin azotunu topraktan alır. Yani bir buğday tanesi büyük ölçüde havadan ve sudan yapılmış, paketlenmiş güneş enerjisidir.

3. 3

   İnsan ne yaptı?

   Bilinen en eski ekmek kalıntıları yaklaşık 14.400 yıl önce Ürdün'de, tarımdan bile önce, yabani tahıllardan yapılmış. Siyez buğdayı bundan birkaç bin yıl sonra, yaklaşık 10.000 yıl önce Bereketli Hilal'de evcilleştirildi. Bugün un suyla yoğrulur, mayalanır ve pişirilir. Maya mantarları unun şekerlerini yiyip karbondioksit çıkarır; hamuru kabartan bu gaz kabarcıklarıdır. Fırında kabuğun kızarmasına Maillard tepkimesi denir.

4. 4

   Kullanınca ne oluyor?

   Sindirimde nişasta glikoza parçalanır ve kana geçer. Hücrelerimiz glikozu soluduğumuz oksijenle yakar; açığa çıkan enerjiyle hareket eder, düşünür ve ısınırız. Bu, alevsiz, yavaş ve kontrollü bir yanmadır.

5. 5

   Sonra nereye gidiyor?

   Glikozun karbon atomları karbondioksit olarak nefesimizle, hidrojen atomları su olarak nefes, ter ve idrarla dışarı çıkar. Proteinlerin azotu idrarla atılır; bir kısım atom da bir süre vücudumuzun yapısına katılır. Havaya dönen karbondioksiti bir gün yine bir bitki alabilir: ekmeğin atomları bir döngünün içinde dolaşır.