Şeker nereden gelir, yiyince nereye gider?

Sayılarla

• C₁₂H₂₂O₁₁sofra şekeri: 45 atomluk bir molekül
• 1801ilk pancar şekeri fabrikası

Beş durakta

1. 1

   Atomları nerede doğdu?

   Sakarozun formülü C₁₂H₂₂O₁₁: 12 karbon, 22 hidrojen ve 11 oksijen atomu. Hidrojen atomları Büyük Patlama'dan kalma; karbon ve oksijen yıldızların içinde oluştu.

2. 2

   Doğa onu nasıl hazırladı?

   Şeker kamışı ve şeker pancarı fotosentezle glikoz ve fruktoz yapar, ikisini birleştirip sakaroz olarak depolar: kamış gövdesinde, pancar kökünde. Bitki bu şekeri kendi büyümesi için biriktirir; biz onu bitkiden alırız.

3. 3

   İnsan ne yaptı?

   Şeker kamışı ilk olarak Yeni Gine'de evcilleştirildi ve insanlar uzun süre kamışı çiğneyerek tatlandı. Kamıştan şeker üretmeyi ilk kez Hint alt kıtasında öğrendiler. 1747'de Alman kimyager Andreas Marggraf pancarda da aynı şekerin bulunduğunu gösterdi; ilk pancar şekeri fabrikası 1801'de açıldı. Bugün pancar dilimlenir, şekeri sıcak suyla çekilir, şerbet süzülüp koyulaştırılır ve kristallendirilir. Türkiye dünyanın önde gelen şeker pancarı üreticilerinden biridir.

4. 4

   Kullanınca ne oluyor?

   Sindirimde sakaroz glikoz ve fruktoza ayrılır ve kana geçer. Hücreler glikozu oksijenle yakıp enerji üretir. Ağızda kalan şekeri ise bakteriler yer ve diş minesini aşındıran asit üretir; dişleri bu yüzden fırçalarız.

5. 5

   Sonra nereye gidiyor?

   Yakılan şekerin karbon atomları nefesle karbondioksit, hidrojen atomları su olarak dışarı çıkar. Havaya dönen karbondioksit bir gün yine bir bitkinin yaprağına girip yeni bir şeker molekülüne katılabilir.