Elma
Elma nereden geldi, yediğimiz elma nereye gider?
Bugünkü elmanın ana atası, Kazakistan'ın Tanrı Dağları'nda yetişen yabani elmadır. Bir elmanın yaklaşık %86'sı sudur; geri kalanı ağacın havadan aldığı karbonla yaptığı şeker ve liftir.
Son güncelleme:
Sayılarla
- ≈ %86elmanın sudan oluşan kısmı
- 1 ağaçbir elma çeşidinin bütün ağaçlarının kaynağı (aşıyla)
Beş durakta
Atomları nerede doğdu?
Elmadaki suyun hidrojeni Büyük Patlama'dan, oksijeni yıldızlardan geliyor. Şekerindeki ve lifindeki karbon da yıldızlarda doğdu. Potasyum gibi mineraller büyük yıldızlarda ve yıldız patlamalarında oluşup Dünya'nın kayalarına karışmıştı.
Doğa onu nasıl hazırladı?
Elma ağacı yapraklarıyla havadan karbondioksit alır ve fotosentezle şeker yapar; kökleriyle topraktan su ve mineral çeker. Çiçekleri arılar tozlaştırır, tozlaşan çiçek elmaya dönüşür ve ağaç şekerini ve suyunu bu meyveye taşır.
İnsan ne yaptı?
2010'daki DNA çalışmaları, evcil elmanın ana atasının Kazakistan'daki Tanrı Dağları'nda yetişen yabani elma (Malus sieversii) olduğunu gösterdi. Elma çekirdeğinden yetişen ağaç anasına benzemez; her fidan farklıdır. Bu yüzden sevilen çeşitler aşıyla çoğaltılır: aynı çeşidin bütün ağaçları aslında tek bir ağacın kopyalarıdır.
Kullanınca ne oluyor?
Elmayı yediğinde şekerleri sindirilip hücrelerinde enerjiye dönüşür. Lifinin bir kısmını sen sindiremezsin; bağırsağındaki bakteriler onunla beslenir. Elmanın suyu da vücudunun suyuna katılır.
Sonra nereye gidiyor?
Şekerin karbonu nefesinle karbondioksit olarak havaya döner. Elmanın kabuğu ve çekirdekleri kompostta mantar ve bakterilere besin olup toprağa karışır; o topraktaki mineralleri bir gün başka bir bitki kullanır.
Biliyor muydun?
Bir elma çekirdeğini ekersen büyük olasılıkla bambaşka tatta elmalar veren bir ağaç çıkar. Bildiğin çeşitlerin hepsi bir zamanlar böyle bir fidandan seçilip aşıyla çoğaltıldı.
Bu sayfanın kaynakları
- Apple (yeni sekmede açılır)
- Malus sieversii (yeni sekmede açılır)
- Photosynthesis (yeni sekmede açılır)