Kâğıt nereden geldi, attığımız kâğıt nereye gider?

Sayılarla

• M.S. 105Cai Lun'un kâğıt yöntemini iyileştirdiği yıl
• %40–50odundaki selüloz

Beş durakta

1. 1

   Atomları nerede doğdu?

   Kâğıdın ana maddesi selülozdur: karbon, hidrojen ve oksijen. Hidrojeni Büyük Patlama'dan, karbonu ve oksijeni yıldızlardan geliyor. Bu atomlar ağaca havadaki karbondioksitten ve topraktaki sudan girdi.

2. 2

   Doğa onu nasıl hazırladı?

   Ağaçlar fotosentezle yaptıkları glikozu selüloz liflerine çevirir ve gövdelerini bu liflerle, onları birbirine yapıştıran lignin denen maddeyle kurar. Odunun yaklaşık %40–50'si selülozdur.

3. 3

   İnsan ne yaptı?

   Kâğıt yapımı Çin'de gelişti: Han sarayının görevlisi Cai Lun M.S. 105'te ağaç kabuğu, kenevir artığı, eski bez ve balık ağlarından kâğıt yapma yöntemini büyük ölçüde iyileştirdi; ondan daha eski kâğıt benzeri parçalar da bulunmuştur. 8. yüzyılın sonunda Bağdat'ta kâğıt yapılıyordu; 13. yüzyılda Avrupa'ya yayıldı. 1840'lardan beri kâğıt çoğunlukla odun hamurundan yapılır: odun yongaları liflerine ayrılır, sulu hamur bir elek üzerine serilir, suyu süzülür, preslenir ve kurutulur.

4. 4

   Kullanınca ne oluyor?

   Yazdığında mürekkep liflerin arasına işler. Kâğıdın lifleri birbirine tutunarak bir arada durur; kâğıt ıslanınca bu tutunma zayıflar ve kâğıt kolayca yırtılır.

5. 5

   Sonra nereye gidiyor?

   Toplanan kâğıt suda dağıtılıp hamur yapılır, mürekkebi ayrılır ve yeniden kâğıt olur. Lifler her işlemde kısaldığı için bir noktadan sonra yeni kâğıt yapamaz hâle gelir; bu yüzden hamura yeni lif eklenir. Çöpe giden kâğıt havasız çöp alanlarında çürürken metan ve karbondioksit çıkarır; yakılırsa karbonu hemen havaya döner.