Beton nereden geldi, yıkılan binanın betonu nereye gider?

Sayılarla

• ≈ %8dünyadaki karbondioksit salımında çimentonun payı (2018)
• ≈ 1.450 °Cçimento fırınının sıcaklığı
• ≈ %30betonun zamanla geri emdiği karbondioksit (üretimdekine göre)

Beş durakta

1. 1

   Atomları nerede doğdu?

   Betonun kalsiyumu, silisyumu, oksijeni ve demiri yıldızların içinde ve yıldız patlamalarında oluştu. Bu atomlar Dünya'nın kayalarına katıldı ve milyonlarca yıl boyunca kayadan denize, denizden canlılara, canlılardan yeniden kayaya dolaştı.

2. 2

   Doğa onu nasıl hazırladı?

   Kireçtaşı (kalsiyum karbonat, CaCO₃) çoğunlukla denizlerde oluşur: mercanlar, deniz kabukluları ve minik planktonlar sudaki kalsiyumu ve karbonu alıp kabuk ve iskelet yapar; öldüklerinde bunlar deniz dibinde birikip kayaya dönüşür. Kum ve çakıl ise kayaların aşınmasıyla oluşan parçalardır.

3. 3

   İnsan ne yaptı?

   Romalılar kireç ve volkanik külle güçlü bir beton yaptılar; M.S. 128'de bitirilen Roma'daki Pantheon'un kubbesi bugün de dünyanın en büyük donatısız beton kubbesidir. Bugünkü Portland çimentosunu 1824'te Joseph Aspdin patentledi. Çimento fabrikasında kireçtaşı ve kil yaklaşık 1.450 °C'de fırınlanır; kireçtaşı ayrışır ve karbonu karbondioksit olarak havaya çıkar.

4. 4

   Kullanınca ne oluyor?

   Çimento suyla karışınca kurumaz, tepkimeye girer: suyla yeni kristaller oluşturur ve bu kristaller kumu ve çakılı taş gibi birbirine bağlar. Beton bu yüzden su altında bile sertleşebilir. Bugün dünyada en çok kullanılan yapı malzemesidir.

5. 5

   Sonra nereye gidiyor?

   Beton yüzyıllarca dayanabilir. Bu sürede havadaki karbondioksiti yavaşça geri emer; bu emilim, çimentonun üretiminde çıkan karbondioksitin yaklaşık %30'unu dengeler. Yıkılan binaların betonu kırılıp yol dolgusu ya da yeni beton için agrega olarak kullanılabilir.