Alüminyum içecek kutusu nereden geldi, attığımızda nereye gider?

Sayılarla

• ≈ %8yer kabuğundaki alüminyum (kütlece)
• ≈ %5geri dönüşümün harcadığı enerji (yeni yapmaya göre)
• ≈ %75bugüne kadar üretilen alüminyumun hâlâ kullanılan kısmı

Beş durakta

1. 1

   Atomları nerede doğdu?

   Alüminyum, büyük yıldızların içinde karbon kaynaşmasından sonra oluşan magnezyumun proton ve nötron yakalamasıyla doğar. Bu yıldızlar süpernova olarak patlayınca alüminyum uzaya saçıldı ve sonunda Dünya'nın kayalarına katıldı.

2. 2

   Doğa onu nasıl hazırladı?

   Alüminyum oksijene çok yatkındır; doğada saf hâlde bulunmaz, hep kayaların içindeki minerallerdedir. Yer kabuğunun kütlece yaklaşık %8'i alüminyumdur. Sıcak ve yağışlı bölgelerde kayalar uzun süre yağmurla yıkanıp ayrışır; öbür maddeler gider, geriye alüminyumca zengin boksit kalır.

3. 3

   İnsan ne yaptı?

   Alüminyumu oksijeninden ayırmak o kadar zordu ki 1850'lerden önce fiyatı altını geçiyordu. 1886'da Charles Martin Hall ve Paul Héroult birbirinden habersiz aynı yöntemi buldu: alüminyum oksidi erimiş tuzların içinde elektrikle ayırmak. 1888'de Carl Josef Bayer boksitten saf alüminyum oksit elde etmenin yolunu geliştirdi; iki yöntem bugün de kullanılır. Alüminyum içecek kutusu 1959'da piyasaya çıktı.

4. 4

   Kullanınca ne oluyor?

   Kutu hafiftir ve paslanmaz: alüminyumun yüzeyinde havayla hemen ince, koruyucu bir oksit tabakası oluşur. İçecek metale değmesin diye kutunun içi ince bir kaplamayla kaplanır.

5. 5

   Sonra nereye gidiyor?

   Alüminyum neredeyse sınırsız kez geri dönüştürülebilir. Toplanan kutular eritilip yeniden kutu ya da başka ürün olur ve bunun için gereken enerji, yeni alüminyum yapmanın yalnızca yaklaşık %5'idir. Bu yüzden şimdiye kadar üretilen alüminyumun yaklaşık %75'i hâlâ kullanımdadır. Çöpe giden kutu ise onu yapmak için harcanan bütün o elektriği boşa çıkarır.